تبلیغات
وبلاگ حقوقی قاسم قدیانلو - «چك برگشتی» چه زمانی كیفری است و چه زمانی حقوقی؟

«چك برگشتی» چه زمانی كیفری است و چه زمانی حقوقی؟

1391/05/18  14:08

گر روزی چكی را از شخصی در دست داشتید و برای نقد كردن آن به بانك مراجعه كردید و حساب صادركننده چك موجودی نداشت، برای دریافت طلب خود چه خواهید كرد؟ به كدام محكمه مراجعه می‌كنید؟ این نوشتار درپی پاسخ به این سوال است.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا)، قانون به صدور چك بلامحل به عنوان یك جرم نگاه كرده است. هر جرمی برای وقوع، نیاز به شرایطی دارد. قانون اعلام می‌دارد كه در صورت وجود هر یك از حالات یا شرایط زیر، صدور چك بلامحل جرم كیفری نخواهد بود. بنابراین در هر یك از موارد زیر، شكایت شاكی به دلیل حقوقی بودن چك پیگرد كیفری نخواهد داشت:

۱. در صورتی كه چك دارای وعده باشد

چك باید به صورت نقد و بدون وعده صادر شود. زیرا چك باید همانند اسكناس وسیله پرداخت نقدی باشد. بنابراین اگر به فرض مثال، امروز چكی برای تاریخ فردا یا هفته یا ماه یا سال آینده صادر شود، صادركننده چك مجازات كیفری نخواهد شد. زیرا این چك حقوقی است. همان‌طور كه می‌دانید، صدور چك بدون وعده، بسیار نادر است و حتی بسیاری از چك‌هایی كه صادركنندگان آن توسط دادگاه به مجازات حبس محكوم می‌شوند، در واقع چك‌های وعده دار و حقوقی هستند اما دلیل تعیین مجازات در این موارد آن است كه صادركنندگان چك به عنوان متهم در دادسرا یا دادگاه قادر به اثبات این موضوع كه چك به صورت وعده‌دار صادر شده است نیستند. بنابراین نحوه اثبات این موضوع و شیوه دفاع، از اهمیت فراوانی برخوردار است.


۲ .هرگاه چك بابت تضمین انجام تعهد یا تضمین انجام معامله‌ای صادر شده باشد

منشا و علت صدور چك باید بدهی صادركننده معادل مبلغ چك باشد، مانند آنكه شخصی بابت خرید یك دستگاه اتومبیل یا آپارتمان یك فقره چك برای پرداخت تمام یا قسمتی از وجه معامله صادر كند. اما اگر مبنا و علت صدور چك مدیونیت و بدهكاری صادركننده نباشد، بلكه به عنوان تضمین معامله یا تعهد صادر شده باشد صادركننده قابل تعقیب كیفری و مجازات نخواهد بود. مثل آنكه شخصی مغازه یا منزل مسكونی را اجاره كرده باشد و مالك خانه یا مغازه در اجاره‌نامه از مستاجر تعهد بگیرد كه در راس انقضای مدت اجاره و در پایان مدت اجاره، محل را تخلیه كند. سپس برای آنكه به گمان خود تضمینی برای این تعهد دریافت كرده باشد، از مستاجر بخواهد كه یك فقره چك ( به طور مثال معادل قیمت منزل یا مغازه) به عنوان تضمین تعهد به تخلیه صادر و به او ارایه كند. مثال دیگر آنكه، خریدار یك دستگاه آپارتمان از فروشنده بخواهد برای تضمین تعهد به انتقال سند در دفترخانه، یك فقره چك صادر كند و به دست خریدار یا به نزد واسطه (بنگاه) بسپارد. در تمامی این موارد به دلیل آنكه صادركننده در حقیقت مبلغ ذكر شده در متن چك را بدهكار نیست. بنابراین صادركننده قابل تعقیب كیفری و قابل مجازات نخواهد بود. این كه چك بابت تضمین صادر شده است ممكن است در متن خود چك ذكر شده باشد و یا آنكه این مطلب در چك بیان نشده باشد. اما صادركننده بتواند به طریق دیگری (مانند قولنامه یا شهادت شهود) این موضوع را اثبات كند.

۳. هرگاه چك سفید امضا صادر شده باشد

یعنی اینكه صادركننده بدون قید مبلغ، تاریخ و نام دارنده، فقط چك را امضا و ارایه كرده باشد.


۴ . در صورتی كه ثابت شود چك بدون تاریخ صادر شده است

معمولا در این گونه موارد، دارنده چك، قبل از شكایت و قبل از مراجعه به بانك، مبادرت به درج تاریخ می‌كند. اما چنانچه در مرجع قضایی ثابت شود صادركننده در هنگام صدور، تاریخ چك را ننوشته است صادركننده مسئولیت كیفری نخواهد داشت.

۵. هرگاه وصول وجه چك منوط به تحقق شرطی شده باشد

این شرط ممكن است در خود متن چك ذكر شده باشد یا آنكه بعدها بر اساس یك فقره قولنامه، صورتجلسه، شهادت شهود و غیره اثبات شود. به طورمثال خریدار اتومبیل، تمام یا قسمتی از مبلغ معامله را به صورت یك فقره چك صادر و در اختیار طلبكار (یعنی فروشنده) یا واسطه (بنگاه) بگذارد و شرط كند كه تنها پس از انتقال سند در محضر، طلبكار حق داشته باشد به بانك مراجعه و وجه چك را وصول كند.

۶. هرگاه ثابت شود چك بابت معاملات نامشروع یا ربا (بهره) صادر شده است.


۷. هرگاه دارنده چك تا ۶ ماه از تاریخ صدور چك برای وصول آن به بانك مراجعه نكند، یا ظرف ۶ ماه از تاریخ صدور گواهی عدم پرداخت (یعنی برگشتی از بانك) شكایت نكند.


غیر از موارد بالا، در سایر موارد، چك كیفری است یعنی صادركننده چك قابل تعقیب كیفری و مستوجب مجازات خواهد بود.


مفهوم حقوقی شدن چك

اغلب تصور می‌كنند، چكی كه حقوقی می‌شود از اعتبار افتاده است و بی‌ارزش است. در حالی كه این‌گونه نیست. در چك‌های حقوقی فقط صادركننده قابل تعقیب و مجازات كیفری نیست اما می‌توان تقاضای توقیف اموال و دارایی صادركننده را كرد و دادگاه نیز حكم به پرداخت مبلغ چك خواهد داد مگر آنكه با دفاعیات خوانده (صادركننده) ثابت شود كه به طور كلی طلبی وجود ندارد یا آنكه چك بابت ربا صادر شده است یا به هر دلیل دیگر دارنده چك (خواهان) استحقاقی ندارد.


مطالبه وجه چك از دادگاه

برخی گمان می‌كنند برای وصول وجه چك از طریق دادگاه، فقط باید شكایت كیفری كنند. در حالی كه حتی اگر این شكایت به نتیجه برسد، دادگاه تنها حكم به مجازات حبس خواهد داد و درباره طلب دارنده اظهار نظر نمی‌كند. هم درباره چك‌های كیفری و هم چك‌های حقوقی، دادگاه تنها در صورتی حكم به پرداخت مبلغ چك در وجه دارنده چك را صادر خواهد كرد كه دارنده به عنوان خواهان، فرم مخصوص دادخواست را تكمیل و با پرداخت هزینه دادرسی از طریق ابطال تمبر و سایر تشریفات قانونی، آن را تحویل دفتر دادگاه كند.


در غیر این صورت دادگاه قانونا نمی‌تواند حكمی مبنی بر پرداخت مبلغ چك صادر كند. البته در بسیاری موارد، صادركننده به علت ترس از مجازات، خود راسا مبادرت به پرداخت مبلغ چك می‌كند. در این صورت، زحمت تقدیم دادخواست نیز از دوش دارنده چك برداشته خواهد شد.


نوشته شده توسط: قاسم قدیانلو | آخرین ویرایش:- | نظرات ()


تهران گاندی شمالی خیابان صانعی پلاک 19 طبقه اول واحد 4 تلفن 88786355 - 8 و 88876117 // setTimeout(function () { // GetMihanBlogShowAds(); // }, 1000);