تبلیغات
وبلاگ حقوقی قاسم قدیانلو - ماهیت جعاله بانکی

ماهیت جعاله بانکی

1391/12/5  19:13

ماهیت جعاله بانکی

کلیات

تعریف لغوی جعاله- جعل در لغت به معانی مختلفی به کار رفته است از جمله تقلب کردن- وضع قانون کردن- حق العمل و اجرت عامل- مژدگانی که از طرف شخص گم کننده به یابنده پرداخت می شود- تعهد به پرداخت مال به کسی که عمل معینی را انجام می دهد. [1]

تعریف فقهی جعاله- جعاله آن است که انسان قرار بگذارد در مقابل کاری که برای او انجام می دهند مال معینی بدهد مثلاً بگوید هر کس گم شده مرا پیدا کند ده هزار تومان به او می دهم.[2]

تعریف جعاله در قانون- جعاله عبارت است از التزام شخصی به ادای اجرت معلوم در مقابل عملی اعم از این که طرف معین باشد یا غیر معین.[3]

ارکان جعاله- در جعاله ملتزم را جاعل و طرف را عامل و اجرت را جعل می گویند و یا در تعریف فقهی کسی که قرار می گذارد در قبال پیدا شدن گم شده اش مبلغی را بدهد جاعل و به کسی که این کار را انجام می دهد عامل گویند.

جعاله بانکی- یکی از قراردادهای مهم و مورد استفاده در بانک های جمهوری اسلامی قرار داد جعاله است. با تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا در شهریور 1362 بانک ها موظف شدند که تسهیلات اعطایی خود را در قالب عقود اسلامی و جعاله در اختیار مردم قرار دهند.

طبق ماده 67 آئین نامه فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا بانک ها موظف شدند از جعاله استفاده کنند به این صورت که جهت ایجاد تسهیلات لازم برای گسترش امور تولیدی، بازرگانی و خدماتی با تنظیم قرارداد به عنوان عامل یا عندالاقتضا به عنوان جاعل مبادرت به جعاله نمایند.

ماهیت حقوقی جعاله بانکی:

در بحث از ماهیت حقوقی جعاله بانکی نخستین مطلبی که باید مورد توجه قرار گیرد عقد یا ایقاع بودن آن است.

و اثر عملی این بحث این است که اگر جعاله بانکی را آن گونه که نظام بانکداری اسلامی مورد استفاده قرار می دهد ایقاع بدانیم اشکال ربوی بودن بر آن وارد نیست در حالیکه با عقد دانستن جعاله بانکی شبهه ربا وارد می شود.

چرا که اگر جعاله بانکی را عقد بدانیم چون بانک تنها واسطه انتقال سرمایه است و کاری روی سرمایه انجام نمی دهد از مصادیق واگذاری کار به غیر به میزان کمتر است که در روایت نهی شده است حال آن که اگر جعاله را ایقاع بدانیم این اشکال وارد نیست.

بحث دیگر در جایز بودن جعاله است که هر یک از طرفین می توانند آن را بر هم زنند که البته ممکن است در مواردی اجرت المثل و یا خسارت پرداخت گردد. اما در جعاله های بانکی به صورت شرط ضمن عقد حق فسخ از بین رفته است و این قرارداد

جایز را رنگ لزوم بخشیده است.

عامل و جاعل در جعاله بانکی- در جعاله بانکی طبق آئین نامه مربوط به آن بانک ها می توانند با تنظیم قرارداد به عنوان عامل یا عندالاقتضا، به عنوان جاعل باشند.[4]

در مواردی که بانک نقش عامل را دارد، طرف معامله بانک( جاعل) به بانک مراجعه کرده و با انعقاد قرارداد جعاله از بانک می خواهد که عملی مانند تعمیر یا ساخت خانه و ... آن شخص را به عهده بگیرد و در برابر آن طبق تعریف جعاله اجرت معلومی را در برابر عمل بپردازد.

این قرارداد به عنوان جعاله اولیه است اما در بیشتر موارد بانک ها به دلیل نداشتن امکانات لازم عمل را به شخص دیگری واگذار می کنند که این قرارداد به عنوان جعاله ثانوی است که بانک به عنوان جاعل ثانوی می شود که می تواند به صورت وکالت از جانب بانک به شخص ثالثی در انجام عمل باشد که بانک می تواند بخشی از عمل را- و نه تمام عمل- به خود جاعل اولی واگذار کند. قرارداد جعاله ثانوی به شیوه قرارداد اولیه است که با شرکت یا شخص انجام دهنده عمل که عامل است منعقد می گردد.

وکالت در جعاله بانکی- در جعاله طبق قرارداد شخصی عملی را انجام داده و مستحق پاداش است و منعی برای گرفتن وکیل در انعقاد جعاله ثانوی نیست البته به این شرط که در جعاله اولیه شرط مباشرت نشده باشد، در این میان همان گونه که در بالا اشاره شد وکیل کردن جاعل برای انعقاد جعاله ثانوی برای انجام بخشی از کار مورد جعاله مشکلی ندارد اما اگر شرط شود که تمام کار مورد نظر را جاعل خود انجام دهد خلاف مقتضای عقد جعاله بوده و دیگر جعاله صحیح نمی باشد.[5]

انعقاد جعاله بانکی- جعاله اساساً ایقاعی دارد ولی طرفین می توانند آن را در قالب عقد واقع سازند که در آیین نامه قانون عملیات بانکی بدون ربا به این مطلب اشاره شده است.

به این صورت که مشتری به عنوان جاعل به بانک مراجعه و درخواست انعقاد جعاله جهت تعمیر خانه اش را می کند و با بانک قرارداد جعاله منعقد می نماید.( طبق نمونه جعاله بانکی در بانک مورد نظر)

پس ایجاب از طرف جاعل است که در قبال آن تعهد به پرداخت جعل در برابر عمل بانک می نماید و بانک یا خود با قبول، عهده دار عمل می شود و یا آن چه غالباً اتفاق می افتد در قالب جعاله ثانوی به شخص دیگری واگذار می شود.

آثار جعاله بانکی:

فسخ جعاله- همان گونه که در ماهیت جعاله بانکی اشاره شد یکی از تفاوت های جعاله بانکی با دیگر جعاله ها در لزوم آن به صورت شرط ضمن عقد است که هر زمان بخواهند نمی توانند فسخ نمایند و این به سبب ثبات و حفظ در معاملات بانکی است. البته معمولاً در مواردی که بانک عامل است حق فسخ بانک ساقط نمی شود.

- اگر فسخ قبل از شروع به عمل باشد عامل حقی بر جاعل ندارد.

- اگر در اثنای عمل باشد و آن عمل قابل تجزیه باشد عامل مستحق اجرت المثل است، اما اگر تجزیه پذیر نبوده و عامل خود اقدام

به فسخ آن نموده استحقاق چیزی را ندارد.

کاربرد جعاله بانکی:

جعاله بانکی در موارد بسیاری کاربرد دارد از جمله در تعمیر و احداث راه و ساختمان- خرید و فروش سهام و ... که اگر در جامعه و از جمله در بانک ها مورد استفاده قرار گیرد می تواند به چرخه اقتصادی کمک کرده و مشکلات بسیاری را از پیش رو بردارد.

 --------------------------------------------------------------------------------

[1] محمد معین، فرهنگ معین، به نقل از مظاهری، رسول، جعاله در بانکداری اسلامی

[2] رساله توضیح المسائل- امام خمینی- مسأله 2218

[3] قانون مدنی- ماده 561

[4] آئین نامه فصل سوم قانون عملیات بانکی بدون ربا- ماده 67

[5] مظاهری، رسول، جعاله در بانکداری اسلامی- بوستان کتاب قم- ج اول- ص 117

منابع:

مظاهری- رسول- جعاله در بانکداری اسلامی- مؤسسه بوستان کتاب قم- چاپ اول- 1381

رئیسی- مصطفی- جعاله در اقتصاد اسلامی- دفتر تبلیغات اسلامی قم- چاپ اول- 1373

شهیدی- مهدی- حقوق تعهدات- انتشارات مجد- چاپ دوم- 1382

کاتوزیان- ناصر- قانون مدنی درنظم حقوق کنونی- نشر میزان- چاپ دوازدهم- آذر 1384

موسوی الخمینی- روح ا..- رساله توضیح المسائل

سید معزی- سید حسین- بدیل های مناسب برای عقود بانکی Shiasearch.com


نوشته شده توسط: قاسم قدیانلو | آخرین ویرایش:- | نظرات ()


تهران گاندی شمالی خیابان صانعی پلاک 19 طبقه اول واحد 4 تلفن 88786355 - 8 و 88876117 // setTimeout(function () { // GetMihanBlogShowAds(); // }, 1000);