تبلیغات
وبلاگ حقوقی قاسم قدیانلو - معاوضه

معاوضه

1391/12/13  17:52

نوع مطلب :حقوق مدنی ،مقالات حقوقی ،

معاوضه

معاوضه در لغت مبادله كردن و در اصطلاح به مبادلۀ كالا و خدمات گفته می‌شود، در عهد باستان، هر تولید كننده، آن‌چه را كه زیادتر از احتیاج خود داشت را با كالا یا خدمات، تولید كنندۀ دیگری كه كالا یا خدماتی غیر از تولید این داشت مبادله می‌كرد، و بدین عمل معاوضه گفته می‌شود، و دراصطلاح حقوقی معاوضه به مبادلۀ كالا به كالا گفته می‌شود و بیع كه ویژۀ مبادلۀ كالا با پول است در حقیقت تكامل یافته معاوضه می‌باشد.

 

 فرق بیع با معاوضه:

  قانون مدنی در تعریف بیع (تملیك عین بعوض معلوم) فرق بین معاوضه و بیع قائل نشده است، با این‌كه تمیز این دو دارای آثار مهمی است برای مثال، بعضی از خیارها مثل خیار تأخیر ثمن، ویژۀ بیع است و در معاوضه راه نداردو در صورتی كه معامله‌ای انجام شود، مثلاً‌ اتومبیلی  در مقابل فرش مبادله شود نمی‌توان طبق این تعریف تشخیص داد كه آیا معاوضه است یا بیع و آثار خاص آن را بار كرد.

برای شناخت ماهیت بیع و معاوضه باید به قصد طرفین و عرف مراجعه كرد، و گفت در مواردی كه طرفین بخواهند دو چیز را بی‌هیچ امتیازی با هم مبادله كنند این تبادل، تابع عقد معاوضه است.

و هرگاه قصدشان این باشد كه یكی از آن دو چیز مبیع، و دیگری ثمن باشد، باید تابع احكام بیع قرار داد.

در فقه، معاوضه به عنوان عقد معین محسوب نشده، در حالی كه قانون مدنی آن را جزو عقود معین آورده است

 «معاوضه عقدی است كه به موجب آن، یكی از طرفین مالی می‌دهد به عوض مال دیگر كه از طرف دیگر اخذ می‌كند بدون ملاحظۀ‌ این‌كه یكی از عوضین مبیع و دیگری عین باشد». (مفادماده464 قانون مدنی)

 پس ارادۀ مشترك طرفین مشخص كنندۀ ماهیت قرارداد است.

تفاوت دیگر عقد معاوضه و بیع این است كه در بیع، مبیع باید عین باشد ولی در معاوضه می‌تواند عین یا منفعت یا حق مالی باشد.

 اوصاف معاوضه:

1- عقد معوض است.

2- از عقود لازم است.

3- از عقود تملیكی است.

 قواعد حاكم بر معاوضه:

 معاوضه شباهت زیادی با بیع دارد، ولی با این همه طبق ماده 465 قانون مدنی احكام خاصه بیع، در معاوضه جاری نمی‌شود. اما احكام كلی بیع مثل حق حبس، لزوم تسلیم مورد معامله و قدرت بر تسلیم آن و اهلیت طرفین و ... در معاوضه جاریست. لذا احكام خاص بیع مثل خیاراتی كه مختص بیع است مانند خیار مجلس و حیوان و تأخیر ثمن در معاوضه جاری نیست. بنابراین با این خیارات نمی‌توان عقد معاوضه را بر هم زد.

  همچنین در معاوضه نمی‌توان حق شفعه برای شریك قائل شد چرا كه حق شفعه از احكام خاص بیع است و در معاوضه جاری نیست.

 اعمال قواعد بیع در معاوضه

 اجرای قواعدی خاص مثل انفساخ عقد، تلف مبیع قبل از قبض و حق فسخ در اثر اعسار خریدار، در معاوضه به شدت مورد تردید است و می‌توان گفت كه حتی در معاوضه راه ندارد، مسألۀ دیگری كه مطرح است غبن در معاوضه است، عده‌ای معتقدند كه عقد معاوضه مثل صلح، مبتنی بر مسامحه است و طرفین فقط قصد مبادله كالاهایشان را دارند، و در این میان زیاد توجهی به تعادل ارزش اقتصادی كالاها ندارند، و در مواردی كه عقدی مبتنی بر مسامحه باشد خیار غبن راه ندارد (ماده 761 قانون مدنی)‌پس در معاوضه هم، خیار غبن نیست اگر چه در معاوضه هم همیشه این گونه نیست كه مبتنی بر مسامحه باشد و ارزش واقعی ملاك نباشد و باید خیار غبن را كه از قواعد عمومی معاملات است در عقد معاوضه هم جاری بدانیم.
نویسنده : شعبانعلی جباری

منابع:

1)كاتوزیان، ناصر؛ حقوق مدنی، عقود معین 1، تهران، شركت انتشار، 1376، چاپ ششم، صص 340-335.

2)امامی، سید حسن؛ حقوق مدنی، تهران، انتشارات اسلامیه، 1379، چاپ بیست و یكم، ج1، ص 579.

3)طاهری، حبیب الله؛ حقوق مدنی 6 و 7، قم، جامعه مدرسین، بی‌تا، بی‌چا، ص 167.


نوشته شده توسط: قاسم قدیانلو | آخرین ویرایش:- | نظرات ()


تهران گاندی شمالی خیابان صانعی پلاک 19 طبقه اول واحد 4 تلفن 88786355 - 8 و 88876117 // setTimeout(function () { // GetMihanBlogShowAds(); // }, 1000);